Prvobitno
naselje formirano je na severozapadnom obodu istoimene kotline, oko zidina starog
rimskog utvrđenja (gradić), koje je bilo u ondašnje karte (III vek) upisano
pod imenom Mutacio Turess što na latinskom znači kula. Naselje se razvilo
zahvaljujući blizini poznate saobraćajnice toga vremena - Via militaris
a u srednjem veku poznate pod imenom Carigradski drum. U XIV veku se
pominje pod nazivom Pirgos što ima isto značenje. Turci uvode i nov naziv
za Pirot - Šerkjoj, što znači varoško selo.
U drugoj polovini XIX veka, kada je naš kraj bio pod Turcima, u blizini Pirota naselilo se muhamedansko pleme tatarskog porekla. Ono proterano iz Rusije, doselilo se u Tursku gde je raseljeno po celoj carevini. Blizu Velikog Sela podigli su svoje selo - Čorin Dol. Narod ga je kasnije nazvao čerkesko selo. Ovi ljudi su živeli više od noćnih krađa stoke, nego od rada. Turci su ih odatle proterali, a selo spalili.
U toku svog postajanja
Pirot su deset puta plavile reke na čijim se obalama nalazi, dva puta su ga
ozbiljno potresli i razorili zemljotresi i isto toliko puta uništavala kuga.
Pirot i okolina su podneli veoma teško ropstvo pod Turcima koje je trajalo 442
godine i okončano je 29. decembra 1877. posle borbi na Nišoru, Budin delu i
u Pirotu. Turci su zauvek oterani iz ovog grada i naše zemlje. U srpsko-turskom
ratu 1912. godine i u prvom svetskom ratu 1914. godine, Piroćanci su se veoma
hrabro borili i imali 7.610 poginulih boraca. U drugom svetskom ratu 1941. godine
Pirot i okolina, kao i čitava naša zemlja, bio je izdan i napušten od kraljevske
vojske i kralja. Nemci su ušli u Pirot, a jedanaest dana kasije prepustili ga,
kao i čitav kraj, bugarskim fašistima. Tada je počela treća po redu, najduža
bugarska okupacija. Pirot je porobljen, ali nepokoran grad, digao se kao mnogo
puta do tada na ustanak. Počela je teška borba za oslobođenje koja je trajala
tri i po godine. U Pirot je 8. septembra 1944. godine ušao Udarni bataljon Pirotskog
partizanskog odreda, dočekan radošću i cvećem. U narodnooslobodilačkoj borbi
dalo je živote oko 2.000 piroćanaca.
Nekadašnji gradić siromašnih zanatlija i pečalbara, postao je poznat
po svojim divnim ćilimovima, kačkavalju, siru i grnčarskim proizvodima...
