Pirot Nekad

23 Aug

Prvobitno naselje formirano je na severozapadnom obodu istoimene kotline, oko zidina starog rimskog utvrđenja (gradić), koje je bilo u ondašnje karte (III vek) upisano pod imenom Mutacio Turess što na latinskom znači kula. Naselje se razvilo zahvaljujući blizini poznate saobraćajnice toga vremena - Via militaris a u srednjem veku poznate pod imenom Carigradski drum. U XIV veku se pominje pod nazivom Pirgos što ima isto značenje. Turci uvode i nov naziv za Pirot - Šerkjoj, što znači varoško selo.
U drugoj polovini XIX veka, kada je naš kraj bio pod Turcima, u blizini Pirota naselilo se muhamedansko pleme tatarskog porekla. Ono proterano iz Rusije, doselilo se u Tursku gde je raseljeno po celoj carevini. Blizu Velikog Sela podigli su svoje selo - Čorin Dol. Narod ga je kasnije nazvao čerkesko selo. Ovi ljudi su živeli više od noćnih krađa stoke, nego od rada. Turci su ih odatle proterali, a selo spalili.
U toku svog postajanja Pirot su deset puta plavile reke na čijim se obalama nalazi, dva puta su ga ozbiljno potresli i razorili zemljotresi i isto toliko puta uništavala kuga. Pirot i okolina su podneli veoma teško ropstvo pod Turcima koje je trajalo 442 godine i okončano je 29. decembra 1877. posle borbi na Nišoru, Budin delu i u Pirotu. Turci su zauvek oterani iz ovog grada i naše zemlje. U srpsko-turskom ratu 1912. godine i u prvom svetskom ratu 1914. godine, Piroćanci su se veoma hrabro borili i imali 7.610 poginulih boraca. U drugom svetskom ratu 1941. godine Pirot i okolina, kao i čitava naša zemlja, bio je izdan i napušten od kraljevske vojske i kralja. Nemci su ušli u Pirot, a jedanaest dana kasije prepustili ga, kao i čitav kraj, bugarskim fašistima. Tada je počela treća po redu, najduža bugarska okupacija. Pirot je porobljen, ali nepokoran grad, digao se kao mnogo puta do tada na ustanak. Počela je teška borba za oslobođenje koja je trajala tri i po godine. U Pirot je 8. septembra 1944. godine ušao Udarni bataljon Pirotskog partizanskog odreda, dočekan radošću i cvećem. U narodnooslobodilačkoj borbi dalo je živote oko 2.000 piroćanaca.
Nekadašnji gradić siromašnih zanatlija i pečalbara, postao je poznat po svojim divnim ćilimovima, kačkavalju, siru i grnčarskim proizvodima...